W skrócie. Odleżyna zaczyna się od zaczerwienienia w miejscu ucisku. Jeśli po uciśnięciu palcem czerwone miejsce nie blednie, to sygnał ostrzegawczy. Seniora, który sam się nie obraca, regularnie zmieniasz pozycję według planu pielęgniarki lub lekarza, codziennie oglądasz kość krzyżową, pięty, biodra i łopatki i dbasz, żeby skóra była czysta i sucha. Otwarta rana to lekarz tego samego dnia, a gorączka z dreszczami i splątaniem to 112.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarza, pielęgniarki ani innego specjalisty i nie jest podstawą do diagnozy ani leczenia. Dobra Opieka nie ponosi odpowiedzialności za skutki decyzji podjętych na podstawie tego tekstu. W nagłej sytuacji dzwoń 112 (Niemcy) lub 999 (Polska). Źródła podajemy na końcu artykułu. Ostatnia weryfikacja: 16 października 2026.

Odleżyna to uszkodzenie skóry i tkanek pod nią, które powstaje w miejscu długiego ucisku, najczęściej u osoby leżącej lub siedzącej wiele godzin bez zmiany pozycji. Twoja rola jest jasna: zapobiegać i szybko zauważyć pierwsze zmiany. Leczenie rany należy do pielęgniarki (Pflegedienst) lub lekarza.

Objawy wczesne

Zaczerwienienie, które nie blednie, gdy lekko uciśniesz je palcem. Na ciemniejszej skórze może to być raczej przebarwienie niż czerwień.
Skóra cieplejsza lub chłodniejsza niż obok, twardsza albo wyraźnie miękka w dotyku.
Ból lub dyskomfort w tym miejscu, zgłaszany przy zmianie pozycji.
Miejsca najbardziej narażone u osoby leżącej: kość krzyżowa, pośladki, pięty, biodra, łopatki, łokcie, tył głowy.
U osoby na wózku: pośladki, kość krzyżowa, tył ud.

5 rzeczy, które robisz codziennie

Zmiana pozycji według planu. Nie ma jednej liczby godzin dla wszystkich. Częstotliwość ustala pielęgniarka lub lekarz, zależnie od stanu seniora i materaca. Wytyczne z 2026 roku odradzają rutynowe wydłużanie przerw do 4–6 godzin, także w nocy. Jeśli nikt nie ustalił planu, poproś o niego i zapisuj godziny w zeszycie. Na bok układasz seniora pod kątem około 30 stopni, z poduszką za plecami.
Codzienna kontrola skóry. Przy myciu i przebieraniu oglądasz miejsca narażone. Zaczerwienienie uciskasz palcem. Jeśli blednie, odciąż je i obserwuj. Jeśli nie blednie, zapisz to i zgłoś pielęgniarce lub lekarzowi.
Skóra czysta i sucha. Osuszasz przez przykładanie ręcznika, bez tarcia, także w fałdach skóry. Przy nietrzymaniu moczu lub stolca zmieniasz wkład od razu po zabrudzeniu, bo wilgoć i mocz uszkadzają skórę.
Jedzenie i picie. Jeśli senior je lub pije wyraźnie mniej, powiedz o tym rodzinie i lekarzowi. Wytyczne zalecają ocenę odżywienia u osób zagrożonych odleżynami. Diety ani suplementów nie zmieniasz sama.
Odciążenie od razu. Pięty powinny wisieć nad materacem, na przykład z poduszką pod łydkami. Wezgłowie podnoś nie wyżej niż około 30 stopni, chyba że lekarz zalecił inaczej (na przykład przy ryzyku zachłyśnięcia). Przy wysokim ryzyku NICE zaleca materac piankowy wysokiej specyfikacji. Rodzina może zapytać lekarza, czy przepisze materac przeciwodleżynowy.

Czego NIE robić

Nie masuj ani nie rozcieraj zaczerwienionej skóry. NICE wprost odradza masaż w profilaktyce odleżyn.
Nie naklejaj sama plastrów ani opatrunków na zmienioną skórę. Opatrunek dobiera pielęgniarka lub lekarz.
Nie zostawiaj wilgotnej skóry po myciu, w fałdach ani pod mokrym wkładem.
Nie sadzaj seniora na wiele godzin w tej samej pozycji na wózku, nawet jeśli mówi, że jest mu wygodnie.
Nie wydłużaj samowolnie przerw między zmianami pozycji, na przykład na całą noc.

Kiedy dzwonić 112 lub do lekarza

Do lekarza rodzinnego (Hausarzt) lub Pflegedienst jeszcze tego samego dnia:

Skóra pękła, pojawił się pęcherz albo otwarta rana, nawet mała.
Zaczerwienienie nie blednie albo się powiększa.
Z rany wypływa wydzielina lub ropa, pojawił się nieprzyjemny zapach, obrzęk, rosnący ból.

Pod 112 natychmiast:

Wysoka gorączka z dreszczami, splątaniem lub dużym osłabieniem u seniora z raną.
Nagłe, wyraźne pogorszenie stanu: senność, trudny kontakt, szybki oddech.

Po każdym kontakcie z lekarzem poinformuj też koordynatora agencji.

Krótkie podsumowanie

Odleżyna zaczyna się cicho, od zaczerwienienia, które nie blednie pod palcem. Pięć codziennych nawyków to plan zmian pozycji, kontrola skóry, suchość, pilnowanie jedzenia i picia oraz natychmiastowe odciążenie. Leczenie rany, opatrunki i ocena głębokości należą do pielęgniarki lub lekarza. Twoja rola jest przed odleżyną, nie po niej.

Weryfikacja i źródła

Ten materiał został przygotowany na podstawie aktualnych wytycznych medycznych. Sprawdzenie źródeł: 16 października 2026. W razie zmiany wytycznych aktualizujemy artykuł.

NPIAP / EPUAP / PPPIA, Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Quick Reference Guide. The International Guideline, Fourth Edition (2026). Link do dokumentu.
NICE, CG179 Pressure ulcers: prevention and management (2014). Link do dokumentu.
Polskie Towarzystwo Leczenia Ran, Szewczyk M. i wsp., Leczenie Ran, Profilaktyka odleżyn, zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część I (2020). DOI: 10.5114/lr.2020.101506. Link do dokumentu.
Visconti A.J., Sola O.I., Raghavan P.V., American Family Physician, Pressure Injuries: Prevention, Evaluation, and Management (2023). Link do dokumentu.

Profilaktyka odleżyn u seniora: 5 rzeczy, które robisz codziennie